Στη θάλασσα δεν υπάρχουν περαστικοί

Στη στεριά, σε μια έκτακτη ανάγκη, ακόμη κι αν όλα πάνε στραβά, σπάνια είσαι πραγματικά μόνος. Κάποιος θα βρεθεί δίπλα σου. Ένας περαστικός, ένας γείτονας, ένας άγνωστος. Μπορεί να μη γνωρίζει τι πρέπει να κάνει, μπορεί να μην έχει καμία εκπαίδευση, αλλά η παρουσία του αρκεί για να αλλάξει τη δυναμική. Μπορείς να του μιλήσεις, να τον καθοδηγήσεις, να του ζητήσεις να καλέσει βοήθεια. Ακόμη και αν δεν κάνει τίποτα πρακτικό, το ότι υπάρχει εκεί λειτουργεί παρηγορητικά. Σταθεροποιεί τον πανικό. Μοιράζει το βάρος.

Αυτή η ανθρώπινη παρουσία είναι ένας αόρατος αλλά καθοριστικός παράγοντας επιβίωσης.

Στη στεριά, η κοινωνία σχεδόν πάντα συμμετέχει στη διάσωση. Στη θάλασσα, αυτός ο παράγοντας απλώς δεν υπάρχει. Όσο και να φωνάξεις, δεν σε ακούει κανείς. Όσο και να ψάξεις με το βλέμμα, δεν υπάρχει βοήθεια στον ορίζοντα. Δεν υπάρχει περαστικός, δεν υπάρχει «ένας ακόμα» που μπορεί να σταθεί δίπλα σου. Υπάρχει μόνο το σκάφος, το νερό και όσοι είναι ήδη μαζί σου. Αν είστε δύο, είστε δύο. Αν είσαι μόνος, είσαι μόνος. Και αυτό δεν είναι ποιητική υπερβολή· είναι επιχειρησιακή πραγματικότητα.

Η απομόνωση στη θάλασσα δεν είναι μόνο γεωγραφική. Είναι ψυχολογική και λειτουργική. Σημαίνει ότι κάθε απόφαση βαραίνει περισσότερο. Ότι ο πανικός δεν διαχέεται, εγκλωβίζεται. Ότι δεν υπάρχει κάποιος να «κρατήσει» τη στιγμή όταν εσύ λυγίζεις. Ο κυβερνήτης, ο γονιός, ο φίλος, ο εκπαιδευμένος ή ο ανεκπαίδευτος, δεν έχει πού να μεταφέρει την ευθύνη. Δεν υπάρχει κανείς να πει «αναλαμβάνω εγώ».

Και εδώ έρχεται μια αλήθεια που σπάνια συζητιέται ανοιχτά. Στη θάλασσα, μπορεί να χρειαστεί να φροντίσεις τραυματία χωρίς καμία βοήθεια ή να φροντίσεις τον ίδιο σου τον εαυτό. Στη στεριά, αν κάποιος τραυματιστεί, κάποιος άλλος συνήθως θα πιέσει το τραύμα, θα φέρει υλικά, θα καλέσει βοήθεια. Στη θάλασσα, αν υπάρξει αιμορραγία, αν υπάρξει πτώση, έγκαυμα, υποθερμία ή απώλεια αισθήσεων, οι επιλογές είναι περιορισμένες και οι ρόλοι δεν μοιράζονται. Αν είσαι μόνος, δεν υπάρχει εναλλαγή. Δεν υπάρχει ανάσα. Πρέπει να συνεχίσεις να λειτουργείς ενώ πονάς, ενώ ζαλίζεσαι, ενώ φοβάσαι.

Η αυτοφροντίδα στη θάλασσα δεν είναι δεξιότητα «επιβίωσης τύπου adventure». Είναι βασική επιχειρησιακή ανάγκη. Το να μπορείς να ελέγξεις μια αιμορραγία στον εαυτό σου, να προστατευτείς από το κρύο, να κρατήσεις καθαρό το μυαλό σου και λειτουργικά τα χέρια σου, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση για να υπάρξει συνέχεια. Αν εσύ καταρρεύσεις, το περιστατικό τελειώνει εκεί.

Ακόμη και όταν υπάρχουν και άλλοι πάνω στο σκάφος, η πραγματικότητα δεν αλλάζει πολύ. Οι περισσότεροι άνθρωποι, χωρίς εκπαίδευση, παγώνουν. Δεν ξέρουν τι να κάνουν, φοβούνται μήπως κάνουν λάθος, περιμένουν κάποιον «πιο ικανό». Και αν εσύ είσαι αυτός ο «πιο ικανός»; Αν εσύ είσαι ο τραυματίας; Τότε το σενάριο γίνεται ακόμη πιο σκληρό.

Γι’ αυτό στη θάλασσα η εκπαίδευση δεν μπορεί να βασίζεται στο «θα βοηθήσει κάποιος άλλος». Πρέπει να βασίζεται στο «τι κάνω αν δεν υπάρχει κανείς». Πρέπει να περιλαμβάνει την ψυχολογία της μοναξιάς, τη λήψη αποφάσεων υπό πίεση και την ικανότητα αυτοδιαχείρισης όταν το σώμα και το μυαλό αρχίζουν να υποχωρούν.

Σε αυτό το περιβάλλον, η επικοινωνία παίζει διπλό ρόλο. Δεν είναι μόνο το μέσο για να έρθει βοήθεια. Είναι ο τρόπος να σπάσει η απομόνωση. Να φύγει μέρος του βάρους από πάνω σου. Να μετατραπεί ένα ατομικό πρόβλημα σε κοινή γνώση. Όταν η επικοινωνία γίνεται σωστά, δεν είσαι πια μόνος με τον τραυματία ή με τον πόνο σου. Υπάρχουν άνθρωποι που ακούνε, που καταλαβαίνουν τι συμβαίνει, που μπορούν να καθοδηγήσουν, να κινητοποιηθούν, να δράσουν.

Στη SEAID δεν βλέπουμε τη θάλασσα ως ρομαντικό σκηνικό. Τη βλέπουμε ως αυτό που πραγματικά είναι: ένα απομονωμένο επιχειρησιακό περιβάλλον. Εκεί όπου δεν μπορείς να βασιστείς στην τύχη, ούτε στην παρουσία τρίτων. Εκεί όπου πρέπει να είσαι έτοιμος να φροντίσεις άλλους και τον εαυτό σου πριν φτάσει οποιαδήποτε βοήθεια.

Η εκπαίδευση στη θάλασσα δεν αφορά μόνο τεχνικές. Αφορά την προετοιμασία για τη στιγμή που θα συνειδητοποιήσεις ότι δεν υπάρχει κανείς να σε αντικαταστήσει, να σε παρηγορήσει ή να πάρει την ευθύνη από σένα. Θα είσαι εσύ, το σκάφος και η απόφασή σου να συνεχίσεις να λειτουργείς. Γιατί στη θάλασσα, η διάσωση ξεκινά χωρίς μάρτυρες. Και πολλές φορές ξεκινά από τον ίδιο τον άνθρωπο που κινδυνεύει.