Όταν η εμπειρία δεν αρκεί: το περιστατικό του ιστιοπλοϊκού Cheeki Rafiki

Το 2014, το ιστιοπλοϊκό Cheeki Rafiki απέπλευσε από την Καραϊβική με προορισμό την Ευρώπη, μετά την ολοκλήρωση της Antigua Sailing Week. Το σκάφος ήταν ένα Beneteau First 40.7, ευρέως διαδεδομένο, αξιόπλοο και δοκιμασμένο σε offshore πλόες. Ο κυβερνήτης και το πλήρωμα δεν ήταν ερασιτέχνες· επρόκειτο για ανθρώπους με εμπειρία, ώρες στη θάλασσα και γνώση του αντικειμένου. Οι καιρικές συνθήκες κατά τον απόπλου θεωρούνταν εντός αποδεκτών ορίων.

Το κρίσιμο γεγονός δεν σημειώθηκε εν πλω, αλλά πριν από αυτό. Το σκάφος είχε υποστεί ελαφρύ προσαραγμό σε προηγούμενο στάδιο. Έγινε έλεγχος, όμως όχι με τυποποιημένη διαδικασία. Δεν εφαρμόστηκε συγκεκριμένο πρωτόκολλο επιθεώρησης καρίνας και σημείων καταπόνησης, ούτε υπήρξε σαφής απόφαση τύπου go / no-go βασισμένη σε αντικειμενικά κριτήρια. Η αξιολόγηση στηρίχθηκε στην εμπειρία και στην οπτική εκτίμηση.

Κατά τη διάρκεια του υπερατλαντικού πλου, ημέρες μετά την αναχώρηση, το σκάφος ανετράπη και παρέμεινε ανεστραμμένο. Μεταγενέστερα στοιχεία έδειξαν αποκόλληση της καρίνας, πιθανότατα αποτέλεσμα δομικής βλάβης που δεν είχε εντοπιστεί ή εκτιμηθεί σωστά. Δεν εκπέμφθηκε εγκαίρως σήμα κινδύνου τύπου MAYDAY. Η εξέλιξη του προβλήματος φαίνεται πως δεν αναγνωρίστηκε έγκαιρα ως μη αναστρέψιμη κατάσταση που απαιτούσε άμεση κλιμάκωση.

Όταν ξεκίνησε η επιχείρηση έρευνας και διάσωσης, το σκάφος εντοπίστηκε ανεστραμμένο στον Ατλαντικό. Κανένα μέλος του πληρώματος δεν επέζησε.

Το περιστατικό του Cheeki Rafiki αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η εμπειρία, όταν δεν συνοδεύεται από σαφείς διαδικασίες, μπορεί να δημιουργήσει ψευδή αίσθηση ασφάλειας. Το σκάφος δεν χάθηκε λόγω ακραίου καιρού ούτε λόγω ελλιπούς εξοπλισμού. Χάθηκε μέσα από μια αλυσίδα αποφάσεων χωρίς δομημένο πλαίσιο: έλεγχος χωρίς πρωτόκολλο, απόπλους χωρίς αντικειμενικά κριτήρια, καθυστέρηση στην αναγνώριση του κινδύνου και απουσία έγκαιρης κλιμάκωσης.

Στη θάλασσα, η γνώση και η εμπειρία έχουν αξία μόνο όταν εντάσσονται σε διαδικασίες. Χωρίς αυτές, ακόμη και το σωστό σκάφος και ο έμπειρος καπετάνιος μπορεί να βρεθούν σε αδιέξοδο. Το Cheeki Rafiki υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η ασφάλεια δεν βασίζεται στο «έχω ξαναβρεθεί σε δυσκολία», αλλά στο «ξέρω ακριβώς πότε σταματώ, πότε ελέγχω και πότε ζητώ βοήθεια».