Το σκάφος αντέχει. Εσύ; Από τη Γάστρα στη Σπονδυλική Στήλη

Οι αόρατες δυνάμεις που μπορούν να τραυματίσουν σοβαρά έναν επιβάτη

Ένα σύγχρονο RIB μπορεί να περάσει με ασφάλεια μέσα από θάλασσα που πριν από μερικές δεκαετίες θα θεωρούνταν ιδιαίτερα απαιτητική για ένα μικρό ταχύπλοο. Η βαθιά γάστρα V, η μεγάλη εφεδρική άνωση, η ισχύς, η ευστάθεια και η εξαιρετική σχέση βάρους προς ισχύ δημιουργούν ένα εντυπωσιακά ικανό σκάφος. Υπάρχει όμως ένα όριο που συχνά ξεχνάμε. Το σκάφος μπορεί να αντέχει περισσότερα από τον άνθρωπο που βρίσκεται επάνω του. Και ένα περιστατικό στη Βρετανία το 2023 το απέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο.

7 Ιουνίου 2023 — Lundy Explorer

Στις 7 Ιουνίου 2023, το επαγγελματικό RIB Lundy Explorer αναχώρησε από το Ilfracombe Harbour της Αγγλίας για θαλάσσια περιήγηση. Στο σκάφος επέβαιναν 12 επιβάτες και δύο μέλη πληρώματος.

Οι τοπικές καιρικές συνθήκες είχαν επιδεινωθεί γρήγορα. Η θάλασσα είχε γίνει κυματώδης και τα ύψη των κυμάτων ήταν μεγαλύτερα από αυτά που περίμενε ο κυβερνήτης. Καθώς το RIB έβγαινε από το λιμάνι, συνάντησε ένα απότομο κύμα. Το σκάφος ανέβηκε σε αυτό, έπεσε απότομα και προσέκρουσε βίαια στο επόμενο κύμα.

Μια 28χρονη επιβάτιδα που καθόταν σε κάθισμα τύπου jockey στο εμπρός μέρος του RIB αποκολλήθηκε από το κάθισμά της. Η δύναμη που μεταφέρθηκε στο σώμα της προκάλεσε σφηνοειδές συμπιεστικό κάταγμα στον Θ12 σπόνδυλο και βλάβη του νωτιαίου μυελού. Το αποτέλεσμα ήταν μόνιμη παράλυση κάτω από το επίπεδο της κάκωσης.

Η γυναίκα ήταν υγιής. Δεν είχε οστεοπόρωση ή άλλη γνωστή πάθηση που να την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη σε τέτοιο κάταγμα.

Δεν πήγαιναν με 50 κόμβους

Αυτό είναι ίσως το στοιχείο που κάνει το περιστατικό ακόμη πιο διδακτικό. Το Lundy Explorer δεν ταξίδευε με ακραία ταχύτητα. Βρισκόταν ακόμη στην περιοχή εξόδου από το λιμάνι και κινούνταν με ταχύτητα χαμηλότερη από εκείνη της πλήρους πλεύσης. Το ατύχημα επομένως καταρρίπτει μια επικίνδυνη αντίληψη:

«Αν δεν πηγαίνω πολύ γρήγορα, δεν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος από τα χτυπήματα.»

Δεν είναι τόσο απλό. Η σοβαρότητα μιας πρόσκρουσης δεν εξαρτάται μόνο από την ταχύτητα του σκάφους. Εξαρτάται από τη μορφή και την απόσταση των κυμάτων, τη γωνία εισόδου της γάστρας, την κατακόρυφη κίνηση του σκάφους, τη θέση του ανθρώπου επάνω σε αυτό, το είδος του καθίσματος και τη στάση του σώματος τη στιγμή της πρόσκρουσης.

Το επικίνδυνο πρώτο τρίτο του RIB

Η θέση της επιβάτιδας ήταν καθοριστική. Βρισκόταν στο εμπρός τμήμα του σκάφους, εκεί όπου μπορούν να αναπτυχθούν οι μεγαλύτερες κατακόρυφες κινήσεις. Ένα RIB δεν κινείται απλώς πάνω-κάτω. Περιστρέφεται επίσης γύρω από το κέντρο του καθώς η πλώρη ανεβαίνει και κατεβαίνει στα κύματα. Όσο περισσότερο πλησιάζουμε προς την πλώρη, τόσο μεγαλύτερες μπορούν να γίνουν οι κατακόρυφες μετακινήσεις και οι επιταχύνσεις που δέχεται ο επιβάτης κατά την πλεύση σε κυματισμό.

Αυτό σημαίνει κάτι που δεν είναι πάντα αντιληπτό από τον κυβερνήτη: το χτύπημα που αισθάνεται ο ίδιος κοντά στη θέση διακυβέρνησης μπορεί να είναι σημαντικά διαφορετικό από εκείνο που δέχεται ένας επιβάτης μερικά μέτρα μπροστά του.

Η έρευνα της βρετανικής MAIB ανέδειξε ειδικά το εμπρός ένα τρίτο του RIB ως περιοχή αυξημένου κινδύνου για τραυματισμούς της μέσης και της σπονδυλικής στήλης.

54 περιστατικά — 17 κατάγματα σπονδυλικής στήλης

Και το Lundy Explorer δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Κατά την έρευνα του περιστατικού, η MAIB εξέτασε τα διαθέσιμα στοιχεία από εμπορικές διαδρομές και περιηγήσεις με RIB στη Βρετανία.

Από το 2001 είχαν αναφερθεί στην υπηρεσία 54 ατυχήματα σε διαδρομές με RIB που προκάλεσαν τραυματισμούς στην οσφυϊκή περιοχή. Σε 17 από αυτά υπήρξε κάταγμα της σπονδυλικής στήλης.

Η αρχική ανάλυση των περιστατικών έδειξε ότι οι επιβάτες που βρίσκονταν στο εμπρός τρίτο του συνολικού μήκους του RIB αντιμετώπιζαν σημαντικά μεγαλύτερο κίνδυνο τραυματισμού στη μέση από όσους κάθονταν πιο πίσω.Ο λόγος ήταν ακριβώς οι μεγαλύτερες κατακόρυφες κινήσεις προς την πλώρη.

Πώς μπορεί ένα κύμα να σπάσει έναν σπόνδυλο;

Ο μηχανισμός είναι εντυπωσιακά απλός. Καθώς το RIB ανεβαίνει σε ένα κύμα και στη συνέχεια πέφτει στην κοιλάδα του κύματος, το σώμα του επιβάτη ακολουθεί την κατακόρυφη κίνηση του σκάφους. Αν η κίνηση είναι αρκετά έντονη, ο επιβάτης μπορεί στιγμιαία να χάσει μέρος της επαφής του με το κάθισμα. Το σκάφος στη συνέχεια συναντά το νερό και επιβραδύνεται απότομα, ενώ το σώμα συνεχίζει την καθοδική του κίνηση.

Ο άνθρωπος ουσιαστικά επιστρέφει πάνω στο κάθισμα τη στιγμή που αυτό κινείται βίαια προς τα επάνω.

Η δύναμη μεταφέρεται από το κάθισμα στη λεκάνη και από εκεί κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης. Εάν η αξονική συμπίεση είναι αρκετά μεγάλη, ένας σπόνδυλος μπορεί να υποστεί συμπιεστικό κάταγμα. Αυτό ακριβώς συνέβη στο Lundy Explorer.

Το κάθισμα δεν είναι απλώς ένα σημείο για να καθόμαστε

Η έρευνα αποκάλυψε ακόμη ένα κρίσιμο πρόβλημα. Τα εμπρός καθίσματα jockey του Lundy Explorer κρίθηκαν ακατάλληλα για χρήση από έναν μόνο επιβάτη υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες.

Η τραυματίας ήταν μόνη της σε διπλό κάθισμα. Η θέση και η χρήση του καθίσματος επηρέασαν την ικανότητά της να αντιδράσει στις κινήσεις του σκάφους και να διατηρήσει σωστή στάση σώματος.

Αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζουμε τη σχεδίαση ενός RIB.

Δεν αρκεί να εξετάζουμε μόνο τη γάστρα, την ιπποδύναμη, τους αεροθαλάμους και την ευστάθεια. Το κάθισμα αποτελεί μέρος του συστήματος ασφαλείας του σκάφους.

Η θέση του, το ύψος του, η στήριξη του σώματος, οι χειρολαβές και η δυνατότητα απορρόφησης των κραδασμών μπορούν να καθορίσουν εάν ένα δυνατό χτύπημα θα είναι απλώς δυσάρεστο ή καταστροφικό.

Ο κυβερνήτης έχει ένα ακόμη πρόβλημα

Υπάρχει μια παγίδα που αφορά ιδιαίτερα τον έμπειρο χειριστή. Ο κυβερνήτης γνωρίζει ότι έρχεται το κύμα. Βλέπει τη θάλασσα, κρατά το τιμόνι, ελέγχει το γκάζι και συχνά στέκεται ή κάθεται σε θέση που του επιτρέπει να χρησιμοποιήσει πόδια και κορμό για να απορροφήσει μέρος της κίνησης. Ο επιβάτης μπορεί να μην έχει τίποτε από αυτά.

Μπορεί να μην βλέπει το επόμενο κύμα. Να μην γνωρίζει πότε πρέπει να προετοιμαστεί. Να μην ξέρει πώς να χρησιμοποιήσει τα πόδια του. Να κρατιέται λάθος. Να κάθεται πολύ πίσω ή πολύ μπροστά στο κάθισμα. Κυρίως, μπορεί να μην έχει ιδέα για το τι πρόκειται να συμβεί.

Γι' αυτό η ενημέρωση ασφαλείας πριν από τον απόπλου δεν πρέπει να περιορίζεται στο «εδώ είναι το σωσίβιο και από εδώ κρατιόμαστε».

Το σώμα είναι μέρος του συστήματος

Σε ένα ταχύπλοο RIB ο άνθρωπος δεν είναι απλώς επιβάτης. Είναι μέρος ενός δυναμικού συστήματος: Θάλασσα → γάστρα → κάθισμα → ανθρώπινο σώμα. Κάθε κρίκος μεταφέρει ενέργεια στον επόμενο.

Η γάστρα μπορεί να σχεδιαστεί ώστε να αντέχει τεράστιες καταπονήσεις. Το κάθισμα μπορεί να μειώσει μέρος των επιταχύνσεων. Ο κυβερνήτης μπορεί να μειώσει ταχύτητα και να αλλάξει γωνία προσέγγισης. Στο τέλος όμως η ενέργεια που δεν απορροφήθηκε θα φτάσει στον άνθρωπο. Και η ανθρώπινη σπονδυλική στήλη έχει όρια.

Η λύση δεν είναι απλώς «κόψε ταχύτητα»

Η μείωση της ταχύτητας αποτελεί προφανώς ένα από τα σημαντικότερα μέτρα. Αλλά η MAIB προειδοποίησε ότι ο αυξημένος κίνδυνος τραυματισμού για όσους βρίσκονται στο εμπρός τμήμα ενός RIB δεν εξαφανίζεται απλώς επειδή η ταχύτητα είναι χαμηλή.

Χρειάζεται συνολική διαχείριση: σωστή επιλογή θέσεων, κατάλληλα καθίσματα, σωστή κατανομή επιβατών, ενημέρωση για τη στάση του σώματος και τις χειρολαβές, συνεχή αξιολόγηση του κυματισμού και προσαρμογή της ταχύτητας πριν το σκάφος φτάσει στο κύμα.

Και κυρίως χρειάζεται η αποδοχή ότι το όριο δεν το καθορίζει μόνο το σκάφος.

Μπορούμε πλέον ακόμη και να μετράμε τα χτυπήματα

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες συστάσεις της MAIB μετά το περιστατικό ήταν η εγκατάσταση στα RIB της εταιρείας αισθητήρων πραγματικού χρόνου στο εμπρός μέρος του σκάφους, ώστε ο κυβερνήτης να μπορεί να γνωρίζει τις δυνάμεις και τους κραδασμούς που δέχονται οι επιβάτες. Η ιδέα έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο κυβερνήτης δεν χρειάζεται πλέον να βασίζεται αποκλειστικά στο «εμένα δεν μου φάνηκε δυνατό». Το σκάφος μπορεί να αρχίσει να δίνει αντικειμενικά δεδομένα για το τι πραγματικά συμβαίνει αρκετά μέτρα μπροστά από τη θέση του χειριστή. Αυτό μετατρέπει την ασφάλεια από αίσθηση σε μετρήσιμο μέγεθος.

Το πραγματικό μάθημα του Lundy Explorer

Η υπόθεση δεν αποτελεί επιχείρημα εναντίον των RIB. Το αντίθετο. Αναδεικνύει μια από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις γύρω από αυτά. Η εξαιρετική αξιοπλοΐα ενός RIB μπορεί να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση ότι, εφόσον το σκάφος εξακολουθεί να πλέει άνετα και με απόλυτο έλεγχο, όλοι επάνω του βρίσκονται επίσης μέσα σε ασφαλή όρια.

Δεν είναι απαραίτητα έτσι. Ένα RIB μπορεί να περάσει ένα κύμα χωρίς την παραμικρή δομική ζημιά, χωρίς να χάσει την πορεία του, χωρίς να κινδυνεύσει να ανατραπεί και χωρίς καν ο κυβερνήτης να θεωρήσει την πρόσκρουση ακραία.

Ο άνθρωπος στην πλώρη όμως μπορεί να δεχθεί εντελώς διαφορετική καταπόνηση.

Γι' αυτό ίσως η σωστή ερώτηση πριν και κατά τη διάρκεια μιας απαιτητικής πλεύσης δεν είναι μόνο:

«Μπορεί το σκάφος να το περάσει;»

Αλλά:

«Μπορούν να το περάσουν με ασφάλεια οι άνθρωποι που βρίσκονται επάνω του;»

Γιατί στη θάλασσα, η πραγματική ασφάλεια δεν τελειώνει εκεί όπου φτάνουν τα όρια του σκάφους.

Τελειώνει εκεί όπου φτάνουν τα όρια του ανθρώπου.