Υποθερμία καλοκαίρι στην Ελλάδα – ναι, συμβαίνει

Και είναι πιο ύπουλη απ’ όσο νομίζουμε

«Σιγά μωρέ, καλοκαίρι είναι». Η φράση ακούγεται σχεδόν σε κάθε ελληνικό λιμάνι. Κι όμως, κάθε χρόνο στο Αιγαίο άνθρωποι μπαίνουν σε υποθερμία μέσα στο κατακαλόκαιρο. Όχι σε καταιγίδες και χιόνια, αλλά σε ήλιο, μπάνιο και μελτέμι. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η υποθερμία είναι σπάνια. Το πρόβλημα είναι ότι δεν τη φοβόμαστε.

Ιατρικά, υποθερμία ονομάζεται η πτώση της θερμοκρασίας του πυρήνα του σώματος κάτω από τους 35°C. Δεν απαιτεί παγωμένο περιβάλλον. Αρκεί το σώμα να χάνει θερμότητα ταχύτερα απ’ όσο μπορεί να παράγει. Και εδώ η θάλασσα λειτουργεί ως ιδανικός επιταχυντής. Το νερό απορροφά θερμότητα περίπου είκοσι πέντε φορές ταχύτερα από τον αέρα. Σε θερμοκρασίες νερού 22 έως 24 βαθμών, απολύτως συνηθισμένες στο ελληνικό καλοκαίρι, η απώλεια θερμότητας ξεκινά μέσα σε λίγα λεπτά. Δεν παγώνεις. Απλώς αποδυναμώνεσαι, χωρίς να το καταλαβαίνεις.

Το ελληνικό καλοκαίρι δημιουργεί έναν συνδυασμό συνθηκών ιδανικό για την ανάπτυξη υποθερμίας. Ο άνεμος πάνω σε βρεγμένο σώμα αυξάνει δραματικά την απώλεια θερμότητας μέσω εξάτμισης και φαινομένου wind chill, ακόμη και όταν η θερμοκρασία αέρα ξεπερνά τους τριάντα βαθμούς. Η κόπωση και η αφυδάτωση μειώνουν την παραγωγή θερμότητας από τους μύες και επηρεάζουν τη φυσιολογική θερμορρύθμιση. Το πιο επικίνδυνο όμως στοιχείο είναι η ψευδής αίσθηση ασφάλειας. Το καλοκαίρι κανείς δεν σκέφτεται την υποθερμία και τα πρώτα συμπτώματα αγνοούνται ή παρερμηνεύονται.

Η ήπια υποθερμία ξεκινά ύπουλα, με ρίγος, αδεξιότητα, επιβράδυνση σκέψης και σύγχυση. Στο σκάφος αυτά αποδίδονται συνήθως σε κούραση, ήλιο ή αλκοόλ. Το πιο ανησυχητικό σημείο εμφανίζεται όταν το ρίγος σταματήσει. Δεν σημαίνει ότι ο οργανισμός ζεστάθηκε. Σημαίνει ότι εξαντλήθηκαν τα ενεργειακά του αποθέματα και ότι οι αμυντικοί μηχανισμοί καταρρέουν.

Σε περιστατικά ανθρώπου στη θάλασσα, το χρονόμετρο ξεκινά πολύ νωρίτερα απ’ όσο νομίζουμε. Σε νερό 24 βαθμών, ένας υγιής ενήλικας μπορεί να διατηρήσει λειτουργική ικανότητα για μία έως δύο ώρες. Όχι ασφάλεια, αλλά απλώς ικανότητα κίνησης. Καθώς η θερμοκρασία πέφτει, μειώνεται η μυϊκή ισχύς, χάνεται ο συντονισμός και αυξάνεται ραγδαία ο κίνδυνος πνιγμού. Οι περισσότερες απώλειες δεν οφείλονται στο «πάγωμα», αλλά στο ότι το άτομο αδυνατεί πλέον να κρατήσει το κεφάλι του έξω από το νερό.

Η διάσωση δεν τελειώνει όταν ο άνθρωπος ανέβει στο σκάφος. Η λανθασμένη επαναθέρμανση αποτελεί έναν από τους πιο υποτιμημένους κινδύνους. Απότομη μετακίνηση, όρθια θέση, έντονο τρίψιμο των άκρων ή πολύ ζεστό ντους μπορούν να προκαλέσουν το φαινόμενο afterdrop και αιφνίδια κυκλοφορική κατάρρευση. Το ψυχρό αίμα από την περιφέρεια επιστρέφει απότομα στην καρδιά και στον εγκέφαλο, με ενδεχόμενες θανατηφόρες αρρυθμίες. Η σωστή αντιμετώπιση απαιτεί ειδική εκπαίδευση και δεν καλύπτεται από τα βασικά σεμινάρια πρώτων βοηθειών.

Στη θάλασσα, το πρώτο ιατρικό προσωπικό είναι το πλήρωμα. Δεν υπάρχει άμεση ιατρική υποστήριξη, ούτε πολυτέλεια χρόνου. Υπάρχει μόνο απόσταση, καιρικές συνθήκες και ευθύνη. Η υποθερμία δεν είναι ακραίο σενάριο. Είναι προβλέψιμος κίνδυνος σε ένα περιβάλλον που αφαιρεί θερμότητα με μαθηματική ακρίβεια.

Η υποθερμία δεν ανήκει στον χειμώνα. Ανήκει στη θάλασσα. Και στη θάλασσα, η γνώση δεν είναι θεωρία. Είναι εξοπλισμός επιβίωσης.