Η ψευδαίσθηση ασφάλειας στη θάλασσα: “δεν θα τύχει σε εμάς”

Η θάλασσα έχει έναν ύπουλο τρόπο να σε νανουρίζει. Όταν όλα κυλούν ομαλά, όταν ο καιρός είναι «καλός», όταν το σκάφος πλέει ήσυχα και το πλήρωμα γελάει, γεννιέται μέσα σου εκείνη η φράση που δεν ειπώθηκε ποτέ δυνατά αλλά καθορίζει τα πάντα: δεν θα τύχει σε εμάς. Είναι η πιο επικίνδυνη σκέψη που μπορεί να περάσει από το μυαλό ενός καπετάνιου. Όχι γιατί είναι κακόβουλη, αλλά γιατί είναι ανθρώπινη.

Όσοι έχουν γράψει ώρες στη θάλασσα ξέρουν ότι τα σοβαρά περιστατικά σπάνια ξεκινούν με πανικό. Ξεκινούν με άνεση. Με σιγουριά. Με την αίσθηση ότι «τα έχουμε ξαναδεί αυτά». Ένα μικρό χτύπημα στο κατάστρωμα, μια γλίστρα που δεν έδωσες σημασία, μια απότομη κίνηση του σκάφους που θεώρησες ασήμαντη. Η θάλασσα δεν προειδοποιεί με σειρήνες. Προειδοποιεί με λεπτομέρειες, και τιμωρεί όταν τις αγνοήσεις.

Η εμπειρία δεν σε προστατεύει από το απρόοπτο. Αντίθετα, πολλές φορές σε εκθέτει περισσότερο. Όσο περισσότερα μίλια γράφεις, τόσο πιο εύκολα χαλαρώνεις. Γνωρίζεις το σκάφος σου, τον καιρό, τις αντιδράσεις του πληρώματος. Και κάπου εκεί γεννιέται η ψευδαίσθηση ελέγχου. Όμως στη θάλασσα ο έλεγχος είναι πάντα προσωρινός και δανεικός. Ένα κύμα διαφορετικό από τα άλλα, ένα λάθος πάτημα, ένα μηχανικό θέμα τη λάθος στιγμή, και το σκηνικό αλλάζει σε δευτερόλεπτα.

Όταν συμβεί το κακό, όλα όσα θεωρούσες δεδομένα καταρρέουν. Το κατάστρωμα που πριν ήταν σταθερό γίνεται κινούμενο έδαφος. Οι άνθρωποι που ήταν ψύχραιμοι παγώνουν. Ο χρόνος συμπιέζεται. Και τότε αποκαλύπτεται η αλήθεια: η ασφάλεια δεν ήταν ποτέ εξοπλισμός, ούτε εμπειρία, ούτε καλή πρόθεση. Ήταν προετοιμασία. Και αν αυτή λείπει, κανένα μέτρο και κανένα πιστοποιητικό δεν καλύπτει το κενό.

Η θάλασσα δεν κάνει εξαιρέσεις. Δεν ξεχωρίζει επαγγελματίες από ερασιτέχνες, ακριβά σκάφη από μικρά, έμπειρους από πρωτάρηδες. Έχει έναν αδυσώπητο κανόνα: ό,τι δεν έχεις προβλέψει, θα στο ζητήσει με τόκο. Και συνήθως τη στιγμή που δεν είσαι έτοιμος να πληρώσεις.

Το μεγαλύτερο λάθος δεν είναι ότι δεν γνωρίζεις τι να κάνεις. Είναι ότι δεν έχεις σκεφτεί πως μπορεί να χρειαστεί να το κάνεις εσύ. Όχι το λιμενικό, όχι το ΕΚΑΒ, όχι «κάποιος άλλος». Εσύ, με ό,τι έχεις πάνω στο σκάφος, με τους ανθρώπους που σε κοιτούν και περιμένουν απόφαση. Εκείνη τη στιγμή δεν υπάρχει θεωρία. Υπάρχει μόνο δράση ή παράλυση.

Η ανάγκη για εκπαίδευση και πραγματική προετοιμασία δεν γεννιέται από τον φόβο, αλλά από τον σεβασμό. Σεβασμό προς τη θάλασσα, προς το πλήρωμα, προς την ευθύνη που κουβαλάς όταν παίρνεις το τιμόνι. Γιατί το ότι δεν έχει συμβεί μέχρι σήμερα, δεν σημαίνει απολύτως τίποτα για το αύριο. Και στη θάλασσα, το αύριο έρχεται συχνά χωρίς προειδοποίηση.

Η ασφάλεια δεν είναι αίσθηση. Είναι απόφαση. Και παίρνεται πάντα πριν χρειαστεί.