Η στιγμή του "τι κάνουμε τώρα;"

Όταν το πλήρωμα στρέφει το βλέμμα του στον καπετάνιο, δεν ζητά οδηγίες ναυσιπλοΐας. Ζητά απόφαση. Ζητά καθαρή σκέψη, έγκαιρη κρίση, ευθύνη. Εκείνη τη στιγμή, το τιμόνι δεν είναι το πιο σημαντικό αντικείμενο στο σκάφος· είναι η ικανότητα του ανθρώπου που το κρατά να απαντήσει στο ερώτημα «τι κάνουμε τώρα».

Το πρόβλημα δεν ξεκινά όταν ο καπετάνιος δεν ξέρει. Ξεκινά όταν νομίζει ότι ξέρει, χωρίς ποτέ να έχει εκπαιδευτεί στο πότε και στο γιατί. Η εμπειρία στη θάλασσα, όσο πολύτιμη κι αν είναι, δεν μεταφράζεται αυτόματα σε ικανότητα διαχείρισης κρίσης. Άλλο πράγμα να χειρίζεσαι ένα σκάφος σε καλές συνθήκες και άλλο να αναγνωρίζεις πότε μια κατάσταση ξεφεύγει από τον έλεγχο και απαιτεί άμεση, μη αναστρέψιμη απόφαση.

Σε ένα επείγον περιστατικό, το πλήρωμα και οι επιβάτες δεν έχουν χρόνο να αξιολογήσουν εναλλακτικές. Δεν γνωρίζουν διαδικασίες. Δεν έχουν κοινή γλώσσα αντίδρασης. Έχουν μόνο εμπιστοσύνη. Μια εμπιστοσύνη που συχνά δίνεται άκριτα, επειδή ο καπετάνιος «έχει χρόνια στη θάλασσα» ή «το έχει ξανακάνει». Όμως η θάλασσα δεν λειτουργεί με αναμνήσεις. Λειτουργεί με παρόντα δεδομένα και αμείλικτα χρονικά όρια.

Οι λεγόμενοι «καπετάνιοι του Σαββατοκύριακου» αποτελούν μια σιωπηλή πραγματικότητα. Άνθρωποι με σκάφος, με άδεια, με αυτοπεποίθηση, αλλά χωρίς ουσιαστική εκπαίδευση στη διαχείριση τραυματισμού, αιμορραγίας, απώλειας συνείδησης ή πολλαπλών θυμάτων εν πλω. Πολλοί από αυτούς δεν εκπαιδεύτηκαν ποτέ στο πώς αλλάζει η ιατρική πραγματικότητα όταν βρίσκεσαι απομονωμένος, με καθυστέρηση διακομιδής, με περιορισμένα μέσα και με ανθρώπους που πανικοβάλλονται σιωπηλά γύρω σου.

Οι περισσότερες τραγωδίες στη θάλασσα δεν ξεκινούν με μια θεαματική σύγκρουση ή με ακραίο καιρό. Ξεκινούν με μια καθυστέρηση. Με μια φράση όπως «ας περιμένουμε λίγο», με μια εσφαλμένη εκτίμηση ότι «δεν είναι τόσο σοβαρό», με την αδυναμία να ειπωθεί εγκαίρως το «σταματάμε εδώ». Η αλυσίδα των λαθών σπάνια σπάει από μόνη της. Σπάει μόνο όταν κάποιος γνωρίζει ότι έχει φτάσει στο σημείο χωρίς επιστροφή και ενεργεί αναλόγως.

Το πιο επικίνδυνο ψέμα στη θάλασσα είναι ότι αν κάτι δεν έχει συμβεί μέχρι σήμερα, δεν θα συμβεί αύριο. Αυτή η σκέψη γεννά εφησυχασμό, υποκαθιστά την εκπαίδευση με ρουτίνα και μετατρέπει την τύχη σε στρατηγική. Όταν όμως το απρόβλεπτο συμβεί, δεν υπάρχει χρόνος για αυτοσχεδιασμούς. Δεν υπάρχει περιθώριο για «δοκιμή και λάθος». Υπάρχει μόνο το αποτέλεσμα των αποφάσεων που λαμβάνονται — ή δεν λαμβάνονται — εκείνη τη στιγμή.

Η οργάνωση και οι πρώτες βοήθειες στο σκάφος δεν είναι συμπληρωματικά στοιχεία. Είναι θεμέλια. Δεν αφορούν μόνο τον καπετάνιο, αλλά όλους όσοι βρίσκονται επάνω στο σκάφος και τον εμπιστεύτηκαν. Η πραγματική ευθύνη δεν είναι να οδηγήσεις με ασφάλεια όταν όλα πάνε καλά, αλλά να μπορείς να πάρεις τη σωστή απόφαση όταν όλα αρχίζουν να καταρρέουν.

Η θάλασσα δεν προειδοποιεί. Και δεν συγχωρεί την αναποφασιστικότητα. Το γεγονός ότι μέχρι σήμερα «πήγαν όλα καλά» δεν αποτελεί απόδειξη ασφάλειας. Αποτελεί απλώς μια υπενθύμιση ότι η επόμενη φορά μπορεί να είναι διαφορετική. Και τότε, η διαφορά ανάμεσα στο περιστατικό και στην τραγωδία θα κριθεί από το αν κάποιος γνώριζε το πώς, το πότε και το γιατί.