Το δίπλωμα ταχύπλοου πιστοποιεί δικαίωμα και όχι ικανότητα

Υπάρχει μια σκληρή, άβολη αλήθεια στη θαλάσσια αναψυχή που σπάνια διατυπώνεται καθαρά. Το δίπλωμα χειριστή ταχύπλοου δεν πιστοποιεί ικανότητα. Πιστοποιεί αποκλειστικά και μόνο δικαίωμα χρήσης. Το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη του διπλώματος. Το πρόβλημα είναι η κοινωνική και επιχειρησιακή αυταπάτη ότι το δίπλωμα ισοδυναμεί με ετοιμότητα.

Η θάλασσα, όμως, δεν λειτουργεί με αυταπάτες.

ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ Η ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα (και σε μεγάλο βαθμό στην Ευρώπη) αντιμετωπίζει το δίπλωμα ταχύπλοου ως ελάχιστη προϋπόθεση πρόσβασης στη δραστηριότητα. Η απαιτούμενη εκπαίδευση περιορίζεται σε βασική θεωρία και στοιχειώδη πρακτική, συχνά χωρίς ουσιαστική έξοδο σε ανοιχτό θαλάσσιο περιβάλλον, χωρίς έκθεση σε καιρό, χωρίς αξιολόγηση σε πραγματικές συνθήκες φόρτου ή πίεσης.

Παρά ταύτα, το ίδιο δίπλωμα:

• Επιτρέπει χειρισμό σκαφών πολύ διαφορετικών μεταξύ τους,

• Καλύπτει τεράστιο εύρος καιρικών, επιχειρησιακών και ανθρώπινων παραμέτρων,

• Δεν διαφοροποιείται ανάλογα με το μήκος, τη μάζα, την αδράνεια ή το προφίλ κινδύνου του σκάφους.

  
  

Νομικά, αυτό δεν είναι λάθος. Είναι συνειδητή επιλογή απλοποίησης. Επιχειρησιακά όμως, δημιουργεί επικίνδυνο κενό μεταξύ δικαιώματος και πραγματικής ικανότητας.

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΨΗΛΟΥ ΡΙΣΚΟΥ

Η θάλασσα δεν είναι ουδέτερο πεδίο. Είναι δυναμικό σύστημα με συνεχώς μεταβαλλόμενες παραμέτρους: άνεμος, κύμα, ρεύματα, ορατότητα, θερμοκρασία, κόπωση. Σε αντίθεση με τη στεριά, δεν προσφέρει πλεονάζοντα περιθώρια λάθους. Η αδράνεια ενός σκάφους δεν ακυρώνεται με φρένο. Ένα λάθος χειρισμού δεν «διορθώνεται εύκολα». Και, κυρίως, η απομόνωση σημαίνει ότι ο χειριστής είναι το μοναδικό λειτουργικό σύστημα ασφαλείας.

Η εκπαίδευση που περιορίζεται στη θεωρητική γνώση κανόνων και βασικών χειρισμών δεν προετοιμάζει τον άνθρωπο για:

• Είσοδο και έξοδο σε λιμάνι με πλευρικό άνεμο,

• Αγκυροβολία σε διαφορετικά βάθη και υποστρώματα,

• Διαχείριση μηχανικής βλάβης ή ακυβερνησίας,

• Τραυματισμό επιβάτη ή του ίδιου του χειριστή,

• Λήψη απόφασης υπό χρονική πίεση και ψυχολογικό φόρτο.
  

Το αποτέλεσμα είναι ένας χειριστής νομικά καλυμμένος αλλά λειτουργικά γυμνός.

ΤΙ ΛΕΝΕ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ – Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

Τα στατιστικά δεδομένα, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, δείχνουν σταθερά το ίδιο μοτίβο: η πλειονότητα των σοβαρών θαλάσσιων συμβάντων δεν οφείλεται σε τεχνική αστοχία, αλλά σε ανθρώπινη αδυναμία διαχείρισης.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με το Safe Water Sports, εκατοντάδες άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους ετησίως στο υδάτινο περιβάλλον, με τη θάλασσα να συγκεντρώνει το συντριπτικό ποσοστό. Παρότι τα δεδομένα αυτά δεν αφορούν αποκλειστικά σκάφη, αναδεικνύουν κάτι κρίσιμο. Η θαλάσσια δραστηριότητα στη χώρα μας συνοδεύεται από υψηλό και επαναλαμβανόμενο ανθρώπινο κόστος.

Διεθνώς, η United States Coast Guard καταγράφει ότι στα περιστατικά αναψυχικής ναυσιπλοΐας, οι κυριότερες αιτίες ατυχημάτων είναι η απειρία χειριστή, η λανθασμένη κρίση και η ανεπαρκής επίγνωση κατάστασης. Παρόμοια συμπεράσματα προκύπτουν και από τις αναλύσεις της European Maritime Safety Agency σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα στοιχεία συγκλίνουν οτι το πρόβλημα δεν είναι το σκάφος, αλλά ο άνθρωπος που δεν έχει εκπαιδευτεί πέρα από το ελάχιστο.

Η ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΗ ΤΗΣ ΤΥΧΗΣ

Όταν η εκπαίδευση είναι ανεπαρκής, η ασφάλεια δεν βασίζεται στη γνώση αλλά:

• Στον καλό καιρό,

• Στη μικρή έκθεση,

• Στο ότι «δεν συνέβη ακόμα».

Αυτό δημιουργεί μια ψευδαίσθηση κανονικότητας. Η απουσία ατυχήματος εκλαμβάνεται ως απόδειξη ικανότητας. Στην πραγματικότητα, είναι απλώς αναβολή σύγκρουσης με την πραγματικότητα.

Η θάλασσα δεν λειτουργεί με προειδοποιήσεις. Το λάθος εμφανίζεται συνήθως όταν οι συνθήκες ξεπεράσουν τις εμπειρίες του χειριστή και τότε το κόστος είναι άμεσο.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΤΗ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΤΙΜΟΝΙ

Ο χειριστής σκάφους δεν είναι απλός οδηγός. Είναι ταυτόχρονα κυβερνήτης, υπεύθυνος ασφάλειας, συντονιστής, πρώτος ανταποκριτής και, σε περίπτωση κρίσης, ο μόνος διαθέσιμος πόρος. Στη θάλασσα δεν υπάρχει «κάποιος άλλος» να αναλάβει. Δεν υπάρχει εναλλαγή ρόλων. Δεν υπάρχει περιθώριο αποποίησης ευθύνης. Αν ο ίδιος δεν μπορεί να λειτουργήσει υπό πίεση, το περιστατικό τελειώνει εκεί.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ΤΟ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΡΧΗ, ΟΧΙ ΤΕΛΟΣ

Η ωμή αλήθεια είναι απλή αλλά δύσκολη να ειπωθεί. Το δίπλωμα ανοίγει την πόρτα, δεν σε προετοιμάζει για το δωμάτιο που πρωκειται να μπεις.

Η πραγματική ικανότητα στη θάλασσα απαιτεί συνεχή, στοχευμένη και ρεαλιστική εκπαίδευση. Απαιτεί κατανόηση του ρίσκου, εξάσκηση σε δυσάρεστα σενάρια και αποδοχή ότι η ευθύνη για τη ζωή των άλλων και τη δική σου δεν μεταβιβάζεται σε κανένα χαρτί.

Όποιος διαβάζει όλα τα παραπάνω και νιώθει άβολα, βρίσκεται στο σωστό σημείο. Γιατί αυτό το αίσθημα δεν είναι φόβος. Είναι συνειδητοποίηση. Και στη θάλασσα, η συνειδητοποίηση είναι το πρώτο πραγματικό βήμα προς την ασφάλεια.