Πυρκαγιά στο σκάφος: πρόληψη, προετοιμασία και επιβίωση πριν η θάλασσα γίνει παγίδα

SEAID Blogger
Jul 4
6 min read

Η πρόσφατη πυρκαγιά και βύθιση ταχύπλοου ανοιχτά της Βουλιαγμένης, με τέσσερις επιβαίνοντες να διασώζονται εγκαίρως από παραπλέον σκάφος, υπενθυμίζει κάτι που στη θάλασσα δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε: η φωτιά πάνω σε σκάφος δεν είναι ένα απλό τεχνικό συμβάν. Είναι άμεση απειλή ζωής. Οι συνθήκες του περιστατικού διερευνώνται από τις αρχές, όμως το επιχειρησιακό μάθημα είναι ξεκάθαρο: όταν ένα σκάφος πάρει φωτιά, ο διαθέσιμος χρόνος αντίδρασης μετριέται σε δευτερόλεπτα και λεπτά, όχι σε “βλέπουμε”.

Το σκάφος με βενζίνη ως εν δυνάμει βόμβα

Η βενζίνη δεν είναι επικίνδυνη μόνο επειδή καίγεται. Είναι επικίνδυνη κυρίως επειδή οι ατμοί της αναφλέγονται και εκρήγνυνται. Σε κλειστούς ή ημίκλειστους χώρους, όπως μηχανοστάσιο, ταμπούκια, bilge, χώρος δεξαμενής ή αποθηκευτικός χώρος με μπιτόνια, οι ατμοί καυσίμου μπορούν να εγκλωβιστούν χαμηλά, επειδή είναι βαρύτεροι από τον αέρα. Μία σπίθα από διακόπτη, αντλία σεντίνας, μίζα, μπαταρία, φορτιστή, ρελέ ή στατικό ηλεκτρισμό μπορεί να είναι αρκετή.

Η U.S. Coast Guard έχει χρησιμοποιήσει χαρακτηριστικά την προειδοποίηση ότι ένα φλιτζάνι βενζίνης στη σεντίνα μπορεί να έχει εκρηκτική ισχύ αντίστοιχη με 15 ράβδους δυναμίτη. Δεν είναι λογοτεχνία τρόμου. Είναι ναυτική πραγματικότητα.

Οι βασικές αιτίες πυρκαγιάς σε σκάφος

Οι συχνότερες πηγές κινδύνου είναι:

Διαρροή καυσίμου από σωληνώσεις, φίλτρα, ενώσεις, δεξαμενή ή τάπες.
Κακή εξαέρωση μηχανοστασίου ή χώρων καυσίμου.
Ηλεκτρικό βραχυκύκλωμα, φθαρμένα καλώδια, πρόχειρες συνδέσεις ή υπερφορτωμένα κυκλώματα.
Υπερθέρμανση κινητήρα ή εξάτμισης.
Ατμοί βενζίνης στη σεντίνα πριν την εκκίνηση.
Φορητά μπιτόνια καυσίμου αποθηκευμένα λάθος.
LPG/γκάζι για μαγείρεμα ή θέρμανση.
Κάπνισμα, φλόγες, αναπτήρες ή σπινθήρες κατά τον ανεφοδιασμό.
Φόρτιση μπαταριών σε χώρο χωρίς επαρκή αερισμό.
Γεννήτριες ή φορητές συσκευές καύσης.

Η πρόληψη δεν ξεκινά όταν μυρίσουμε βενζίνη. Ξεκινά πριν λύσουμε κάβους.

Πριν την αναχώρηση: ο έλεγχος που σώζει ζωές

Ο κυβερνήτης οφείλει να κάνει έναν μικρό, σταθερό έλεγχο κάθε φορά:

Άνοιγμα μηχανοστασίου ή χώρου δεξαμενής.
Οσφρητικός έλεγχος για βενζίνη.
Οπτικός έλεγχος σε σωληνάκια, φίλτρα, ενώσεις, τάπες, ρακόρ.
Έλεγχος σεντίνας για υγρά, λάδια, καύσιμα.
Έλεγχος μπαταριών και καλωδίων.
Λειτουργία blower πριν την εκκίνηση, όπου υπάρχει.
Έλεγχος πυροσβεστήρων: θέση, πίεση, ημερομηνία, πρόσβαση.
Ενημέρωση επιβατών: σωσίβια, έξοδοι, VHF, πυροσβεστήρες, kill switch.

Για σκάφη με εσωλέμβια βενζινομηχανή ή κλειστό χώρο μηχανής, η λειτουργία blower πριν την εκκίνηση είναι κρίσιμη. Οι οδηγίες κατασκευής/ασφάλειας στις ΗΠΑ αναφέρουν χαρακτηριστικά λειτουργία blower για 4 λεπτά πριν την εκκίνηση και έλεγχο μηχανοστασίου/σεντίνας για ατμούς βενζίνης.

Ανεφοδιασμός: η πιο υποτιμημένη στιγμή κινδύνου

Ο ανεφοδιασμός είναι φάση υψηλού κινδύνου. Εκεί δεν κάνουμε “λίγο γρήγορα να φύγουμε”. Κάνουμε διαδικασία.

Πριν τον ανεφοδιασμό:

Σβήνουμε κινητήρες.
Σβήνουμε γεννήτριες.
Κλείνουμε μαγειρεία, φλόγες, τσιγάρα.
Απομακρύνουμε επιβάτες που δεν χρειάζονται.
Κλείνουμε ανοίγματα ώστε οι ατμοί να μη μπουν μέσα στο σκάφος.
Έχουμε πυροσβεστήρα άμεσα διαθέσιμο.
Δεν χρησιμοποιούμε κινητό δίπλα στο στόμιο πλήρωσης.
Δεν γεμίζουμε βιαστικά και δεν υπερχειλίζουμε.

Μετά τον ανεφοδιασμό:

Σκουπίζουμε κάθε διαρροή.
Αερίζουμε.
Μυρίζουμε για καύσιμο.
Ελέγχουμε σεντίνα και χώρο δεξαμενής.
Θέτουμε blower σε λειτουργία όπου υπάρχει.
Εκκινούμε μόνο όταν είμαστε σίγουροι ότι δεν υπάρχουν ατμοί.

Ο βρετανικός οδηγός fire safety για σκάφη αναφέρει ρητά ότι κατά τον ανεφοδιασμό πρέπει να σβήνουν φλόγες/κινητήρες/μαγείρεμα και να αποτρέπεται η είσοδος ατμών βενζίνης στο σκάφος.

Μεταφορά και αποθήκευση καυσίμων

Τα εφεδρικά καύσιμα πρέπει να είναι σε εγκεκριμένα δοχεία, όρθια, δεμένα και σε αεριζόμενο χώρο. Ποτέ χύμα μπιτόνια μέσα σε καμπίνα, ταμπούκι χωρίς αερισμό ή δίπλα σε μπαταρίες/ηλεκτρικά.

Η Royal Yachting Association συστήνει τα εύφλεκτα υγρά να αποθηκεύονται όρθια, ασφαλισμένα ώστε να μη μετακινούνται ή σπάσουν, με καπάκια καλά κλεισμένα, και η βενζίνη να βρίσκεται σε ειδικό χώρο που αερίζεται και στραγγίζει προς τα έξω.

Κανόνας SEAID:Ό,τι μυρίζει καύσιμο, αντιμετωπίζεται σαν ενεργός κίνδυνος. Όχι σαν ενόχληση.

Πυροσβεστήρες: να υπάρχουν, να φαίνονται, να δουλεύουν

Ο πυροσβεστήρας που είναι θαμμένος κάτω από τσάντες, ψυγεία και εξοπλισμό είναι διακοσμητικό. Στο σκάφος πρέπει να υπάρχει άμεση πρόσβαση.

Για σκάφη αναψυχής, οι marine-rated πυροσβεστήρες είναι απαραίτητοι όπου υπάρχει κίνδυνος από κινητήρα ή σύστημα καυσίμου. Η U.S. Coast Guard αναφέρει απαιτήσεις για 5-B ή 20-B rated extinguishers σε σκάφη αναψυχής έως 65 πόδια, ανάλογα με το μέγεθος και τη διαμόρφωση του σκάφους.

Πρακτική σύσταση SEAID:

Τουλάχιστον δύο πυροσβεστήρες σε μικρό/μεσαίο σκάφος.
Ένας κοντά στη θέση κυβερνήτη.
Ένας κοντά σε μηχανοστάσιο/καμπίνα/κουζίνα.
Πυρίμαχη κουβέρτα όπου υπάρχει μαγείρεμα.
Αυτόματο σύστημα κατάσβεσης σε κλειστό μηχανοστάσιο, όπου είναι εφικτό.
Τακτικός έλεγχος πίεσης και ημερομηνίας.
Εκπαίδευση όλων των βασικών χρηστών του σκάφους.

Αν ξεσπάσει φωτιά: η σειρά ενεργειών

Η αντιμετώπιση πυρκαγιάς στο σκάφος έχει τρεις στόχους:

Να σωθούν άνθρωποι.
Να περιοριστεί η φωτιά μόνο αν είναι ασφαλές.
Να μη χαθεί χρόνος σε ηρωισμούς.

Άμεσες ενέργειες:

Φωνάζουμε καθαρά: “Φωτιά”.
Μειώνουμε ταχύτητα με ασφάλεια.
Κόβουμε κινητήρα αν η φωτιά σχετίζεται με μηχανή/καύσιμο.
Κλείνουμε παροχή καυσίμου αν υπάρχει πρόσβαση.
Κλείνουμε ηλεκτρικά από battery switch, αν είναι ασφαλές.
Φοράμε σωσίβια όλοι.
Εκπέμπουμε MAYDAY στο VHF αν απειλούνται ζωές.
Δίνουμε θέση, αριθμό ατόμων, είδος συμβάντος.
Προετοιμάζουμε εγκατάλειψη.
Επιχειρούμε κατάσβεση μόνο αν έχουμε έξοδο διαφυγής.

Δεν ανοίγουμε απότομα καπάκι μηχανοστασίου που καίγεται. Η απότομη είσοδος οξυγόνου μπορεί να ενισχύσει τη φωτιά. Η RYA επισημαίνει ότι ιδανικά μια φωτιά σε μηχανοστάσιο πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς να επιτρέπεται είσοδος αέρα στον χώρο, π.χ. με κατάλληλο άνοιγμα ή αυτόματο σύστημα.

Πώς χρησιμοποιούμε πυροσβεστήρα

Η βασική αρχή είναι:

Τραβάμε ασφάλεια.
Στοχεύουμε στη βάση της φωτιάς.
Πιέζουμε.
Σαρώνουμε δεξιά–αριστερά.
Κρατάμε έξοδο διαφυγής πίσω μας.

Δεν πλησιάζουμε φωτιά καυσίμου από θέση όπου ο άνεμος θα φέρει φλόγες, καπνό ή ατμούς πάνω μας. Δεν πατάμε σε χυμένο καύσιμο. Δεν σπαταλάμε όλο τον πυροσβεστήρα από μεγάλη απόσταση χωρίς αποτέλεσμα.

Αν η φωτιά είναι μεγαλύτερη από μικρή εστία, αν υπάρχουν φλόγες σε καύσιμα, αν ο καπνός μας κλείνει την αναπνοή ή αν δεν έχουμε διαφυγή, η σωστή επιλογή είναι απομάκρυνση και κλήση βοήθειας.

Καπνός, εγκαύματα και εισπνευστικά τραύματα

Η φωτιά δεν σκοτώνει μόνο με τη φλόγα. Σκοτώνει με καπνό, θερμότητα, τοξικά αέρια και πανικό.

Πιθανοί τραυματισμοί:

Θερμικά εγκαύματα.
Εισπνοή καπνού.
Εγκαύματα αεραγωγού.
Δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα.
Χημικά εγκαύματα από καύσιμα.
Ερεθισμός ματιών και αναπνευστικού.
Τραυματισμοί από έκρηξη.
Πτώση στη θάλασσα.
Υποθερμία μετά την εγκατάλειψη.
Πανικός και απώλεια προσανατολισμού.

Σε εγκαύματα:

Σταματάμε την έκθεση.
Ψύχουμε με καθαρό δροσερό νερό.
Αφαιρούμε δαχτυλίδια/ρολόγια πριν πρηστεί η περιοχή.
Δεν σπάμε φουσκάλες.
Δεν βάζουμε βούτυρα, λάδια, οδοντόκρεμες ή “γιατροσόφια”.
Καλύπτουμε με καθαρό αποστειρωμένο επίθεμα.
Αν υπάρχει έγκαυμα σε πρόσωπο, λαιμό, χέρια, γεννητικά όργανα, μεγάλο έγκαυμα ή εισπνοή καπνού, θεωρείται σοβαρό περιστατικό.

Μονοξείδιο του άνθρακα: ο αόρατος δολοφόνος

Το CO δεν φαίνεται, δεν μυρίζει και δεν έχει γεύση. Μπορεί να επηρεάσει ανθρώπους μέσα ή έξω από το σκάφος, ακόμη και όταν το σκάφος είναι αγκυροβολημένο ή κινείται αργά. Τα συμπτώματα μοιάζουν με ναυτία, μέθη ή κούραση: πονοκέφαλος, ζάλη, αδυναμία, ναυτία, σύγχυση, υπνηλία. Σε υψηλή συγκέντρωση μπορεί να σκοτώσει πολύ γρήγορα.

Το CDC προειδοποιεί ότι σε χαμηλές ταχύτητες ή στο ρελαντί, το CO μπορεί να συσσωρευτεί σε καμπίνα, cockpit, γέφυρα, πρύμνη ή ακόμη και σε ανοιχτούς χώρους.

Πρόληψη CO:

Ανιχνευτής CO κατάλληλος για marine χρήση.
Ποτέ ύπνος με γεννήτρια/κινητήρα σε λειτουργία χωρίς σωστό αερισμό.
Όχι κολύμπι ή παραμονή στην πρύμνη όταν δουλεύει κινητήρας/γεννήτρια.
Προσοχή στο φαινόμενο station wagon effect, όπου τα καυσαέρια επιστρέφουν στο σκάφος.
Άμεση απομάκρυνση σε καθαρό αέρα αν υπάρχουν συμπτώματα.
Κλήση βοήθειας.

LPG και αέρια στο σκάφος

Το LPG είναι επίσης βαρύτερο από τον αέρα και μπορεί να συγκεντρωθεί χαμηλά. Διαρροή σε καμπίνα ή ταμπούκι μπορεί να δημιουργήσει εκρηκτική ατμόσφαιρα.

Βασικά μέτρα:

Φιάλες σε ειδικό, αεριζόμενο χώρο.
Κλείσιμο παροχής από τη φιάλη όταν δεν χρησιμοποιείται.
Έλεγχος σωληνώσεων και ρυθμιστών.
Ανιχνευτής αερίου.
Ποτέ μαγείρεμα χωρίς επίβλεψη.
Ποτέ φλόγα για “έλεγχο διαρροής”.
Σε υποψία διαρροής: κλείνουμε παροχή, σβήνουμε φλόγες, δεν ανοίγουμε ηλεκτρικούς διακόπτες, αερίζουμε.

Η ψυχολογία της φωτιάς

Σε φωτιά πάνω στο σκάφος, ο πανικός είναι φυσιολογικός. Αλλά ο πανικός χωρίς διαδικασία σκοτώνει. Γι’ αυτό ο κυβερνήτης πρέπει πριν το ταξίδι να έχει ήδη αποφασίσει:

Ποιος καλεί βοήθεια.
Πού είναι τα σωσίβια.
Πού είναι οι πυροσβεστήρες.
Ποιος μαζεύει παιδιά/επιβάτες.
Ποιος κρατά θέση και επικοινωνία.
Πότε εγκαταλείπουμε.

Η θάλασσα δεν συγχωρεί την αμηχανία. Θέλει ρόλους.

Πότε εγκαταλείπουμε το σκάφος

Εγκαταλείπουμε όταν:

Η φωτιά εξαπλώνεται.
Υπάρχουν καύσιμα ή ατμοί.
Υπάρχει κίνδυνος έκρηξης.
Ο καπνός είναι πυκνός.
Δεν έχουμε ασφαλή διαφυγή.
Οι πυροσβεστήρες δεν έχουν αποτέλεσμα.
Το σκάφος χάνει πλευστότητα.
Υπάρχουν παιδιά, ηλικιωμένοι ή τραυματίες που κινδυνεύουν.

Το σκάφος αντικαθίσταται. Οι άνθρωποι όχι.

Το ελάχιστο σοβαρό fire safety kit

Για ένα μικρό/μεσαίο σκάφος αναψυχής, ειδικά με βενζίνη, το ελάχιστο σοβαρό επίπεδο δεν είναι “ένας πυροσβεστήρας για το Λιμενικό”.

Πρακτικά:

2–3 marine πυροσβεστήρες.
Πυρίμαχη κουβέρτα.
Ανιχνευτής CO.
Ανιχνευτής αερίων/βενζινατμών όπου εφαρμόζεται.
Blower σε άριστη λειτουργία.
Battery switch προσβάσιμο.
Φαρμακείο εγκαυμάτων.
Αποστειρωμένες γάζες και επιθέματα.
Burn dressings.
Ψαλίδι trauma.
Γάντια νιτριλίου.
Φακός.
VHF.
PLB/EPIRB όπου ταιριάζει στο προφίλ πλου.
Μαχαίρι διάσωσης.
Σχοινί ρυμούλκησης/διάσωσης.
Σχέδιο εγκατάλειψης.

Το τελικό συμπέρασμα

Η πυρκαγιά στο σκάφος δεν είναι “ατυχία”. Μπορεί να ξεκινήσει από ατυχία, αλλά η έκβασή της εξαρτάται από προετοιμασία.

Η βενζίνη, οι ατμοί, τα ηλεκτρικά, το LPG, το CO και ο περιορισμένος χώρος μετατρέπουν το σκάφος σε ένα περιβάλλον όπου το λάθος πολλαπλασιάζεται γρήγορα. Ο σωστός κυβερνήτης δεν είναι αυτός που απλώς ξέρει να δένει, να πλανάρει και να φτάνει στον προορισμό. Είναι αυτός που έχει προβλέψει τι θα κάνει όταν το ταξίδι στραβώσει.

Στη SEAID πιστεύουμε ότι η ασφάλεια στη θάλασσα δεν αρχίζει με τη διάσωση. Αρχίζει πριν χρειαστεί διάσωση.

Before the Rescue Arrives.